Klasyfikacja ICD-11 w Polsce – od kiedy obowiązuje?

Spis treści:

ICD 11, od kiedy w Polsce? Aktualny stan implementacji 

Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi, co może budzić frustrację wśród praktyków oczekujących jasnych wytycznych. Według oficjalnych komunikatów Ministerstwa Zdrowia decyzja o dacie oficjalnego wprowadzenia w życie ICD-11 w polskim systemie opieki zdrowotnej zostanie podjęta dopiero po stwierdzeniu pełnej gotowości infrastruktury medycznej do wdrożenia nowej klasyfikacji [1]. 

Proces przygotowawczy do implementacji ICD-11 przebiega etapami. Pierwszy etap prac, realizowany w ramach projektu w programie POWER pod nazwą „Poprawa jakości informacji medycznej dzięki wzrostowi kompetencji, wiedzy oraz umiejętności pracowników podmiotów leczniczych w zakresie prawidłowego posługiwania się klasyfikacją ICD-11”, zakończył się w grudniu 2023 roku [1]. W jego ramach powstało polskie tłumaczenie klasyfikacji, opracowano narzędzia wspomagające (w tym wyszukiwarkę ICD-11 Browser oraz narzędzie do kodowania), przetłumaczono Przewodnik WHO dotyczący ICD-11, a także przeprowadzono pierwsze szkolenia dla specjalistów. 

Drugi etap prac rozpoczął się w IV kwartale 2024 roku w ramach projektu FERS zatytułowanego „Wsparcie wdrożenia jedenastej rewizji Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-11) w polskim systemie ochrony zdrowia” [1]. Ten etap koncentruje się na dalszym doskonaleniu tłumaczenia, prowadzeniu konsultacji ze środowiskami medycznymi oraz przygotowaniu systemu opieki zdrowotnej do pełnej implementacji. 

Warunki niezbędne do pełnego wdrożenia 

Oficjalne wprowadzenie ICD-11 w Polsce wymaga spełnienia szeregu warunków technicznych i prawnych: 

1. Nowelizacja aktów prawnych – konieczne są zmiany w ustawach i rozporządzeniach regulujących system opieki zdrowotnej. 
2. Dostosowanie systemów rozliczeniowych – NFZ musi przygotować nowe zasady rozliczania świadczeń zdrowotnych oraz sprawozdawczości. 
3. Modernizacja infrastruktury IT – systemy teleinformatyczne świadczeniodawców, NFZ, ZUS, KRUS i GUS wymagają dostosowania do nowej klasyfikacji. 
4. Kompleksowe szkolenia – opracowanie i udostępnienie pełnego zestawu szkoleń e-learningowych oraz materiałów dydaktycznych dla wszystkich użytkowników ICD-11 [1]. 

Ministerstwo Zdrowia zapewnia, że informacja o terminie wdrożenia zostanie podana do publicznej wiadomości z odpowiednim wyprzedzeniem, umożliwiającym specjalistom przygotowanie się do zmiany. 

ICD-11 polska wersja – dostępność i charakterystyka tłumaczenia 

ICD-11 po polsku jest już dostępne, choć w formie przedostatecznej (pre-released). Polskie tłumaczenie klasyfikacji ICD-11 zostało opublikowane na stronie Centrum e-Zdrowia (CeZ) i można je pobrać zarówno w formacie XML, jak i PDF [1]. 

Proces tworzenia polskiej wersji 

Tłumaczenie polskiej wersji ICD-11 zostało wykonane przez wybraną w konkursie ofert firmę tłumaczeniową, a następnie poddane wieloetapowej weryfikacji. Proces kontroli jakości obejmował: 

• weryfikację przez ekspertów wewnętrznych i zewnętrznych wybranych przez Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego (CMKP), 

• kolejną weryfikację przeprowadzoną przez wybranych Konsultantów Krajowych w poszczególnych dziedzinach medycyny, 

• bieżące konsultacje ze środowiskami medycznymi w celu zgłaszania uwag i sugestii [1]. 

Opublikowane polskie tłumaczenie dotyczy wersji ICD-11 z listopada 2023 roku, czyli stanu aktualnego w momencie zakończenia pierwszego etapu projektu. Należy mieć świadomość, że WHO publikuje oficjalne wersje klasyfikacji corocznie, uwzględniając aktualizacje – ostatnia została opublikowana w styczniu 2024 roku [1]. Kontynuacja prac nad tłumaczeniem kolejnych aktualizacji prowadzona jest w ramach projektu FERS. 

Narzędzia wspomagające pracę z ICD-11 

Dla ułatwienia pracy specjalistom, na stronie Centrum e-Zdrowia udostępniono polskojęzyczne wersje narzędzi WHO: 

• wyszukiwarkę umożliwiającą wyszukiwanie kodów po numerze lub nazwie, 

• narzędzie do kodowania wspierające proces przypisywania właściwych kodów, 

• trzy tabele mapujące kody ICD-10 i ICD-11, ułatwiające przejście między klasyfikacjami [1]. 

Tabele mapujące stanowią szczególnie istotne narzędzie dla praktyków, umożliwiając ustalenie odpowiedników kodów między starą a nową klasyfikacją. WHO przygotowało trzy różne tabele: ICD-11/ICD-10 (jeden do jednego), ICD-10/ICD-11 (jeden do wielu) oraz ICD-10/ICD-11 (jeden do jednego), które pokazują różną liczbę relacji między kodami obu klasyfikacji. 

ICD-11 – zmiany i kluczowe innowacje dla psychologów oraz psychoterapeutów 

W ICD-11 zmiany w podejściu do diagnostyki zaburzeń psychicznych są na tyle istotne, że wymagają od specjalistów zdrowia psychicznego nie tylko zapoznania się z nową nomenklaturą, lecz także fundamentalnej zmiany sposobu myślenia o procesie diagnostycznym. ICD-11 wprowadza szereg innowacji metodologicznych, które mają bezpośrednie przełożenie na praktykę kliniczną. 

Nowe założenia metodologiczne 

Jedną z najważniejszych zmian jest przyjęcie podejścia transdiagnostycznego, które odchodzi od ścisłych kategorii diagnostycznych na rzecz rozumienia wspólnych mechanizmów występujących w różnych zaburzeniach. To oznacza, że zamiast traktować każde zaburzenie jako odrębną jednostkę chorobową, ICD-11 zwraca uwagę na wspólne procesy psychopatologiczne, które mogą manifestować się w różnych obrazach klinicznych. 

Podejście wymiarowe zastępuje dotychczasowy „czarno-biały” podział na obecność lub brak zaburzenia oceną stopnia nasilenia objawów. W praktyce oznacza to możliwość bardziej precyzyjnego opisania stanu pacjenta poprzez określenie intensywności poszczególnych symptomów, co lepiej odzwierciedla rzeczywistość kliniczną, gdzie objawy rzadko występują w formie „wszystko albo nic”. 

Kolejną istotną zmianą jest uwzględnienie kontekstu funkcjonowania pacjenta, w tym czynników kulturowych i środowiskowych. ICD-11 uznaje, że te same objawy mogą mieć różne znaczenie w zależności od kontekstu kulturowego, społecznego i osobistego pacjenta, co wymaga od diagnosty większej wrażliwości i elastyczności w interpretacji objawów. 

Reorganizacja struktury klasyfikacji 

Nowe ICD-11 wprowadza znaczące zmiany w organizacji kategorii diagnostycznych: 

1. Rozdzielenie zaburzeń lękowych i obsesyjno-kompulsyjnych – OCD otrzymało status odrębnej kategorii, co lepiej odzwierciedla specyfikę tych zaburzeń. 
2. Wyodrębnienie zaburzeń dysocjacyjnych jako osobnej kategorii diagnostycznej. 
3. Łączenie pokrewnych zaburzeń w spektra zamiast rozdrobnionych podziałów (np. spektrum autyzmu). 
4. Wprowadzenie nowych kategorii diagnostycznych jak: 

• zaburzenia związane z cierpieniem cielesnym lub cielesnym doświadczaniem, 

• zaburzenia wydalania, 

• zaburzenia niszczycielskie, 

• złożone PTSD (cPTSD) jako odrębna jednostka od klasycznego PTSD. 

Zmiany w diagnostyce zaburzeń specyficznych 

W obszarze zaburzeń nastroju ICD-11 wprowadza bardziej precyzyjne kryteria oceny nasilenia depresji (łagodna, umiarkowana, ciężka) oraz nowe podejście do epizodów mieszanych, umożliwiające lepsze uchwycenie jednoczesnych objawów depresyjnych i maniakalnych. 

Dla zaburzeń związanych ze stresem kluczową zmianą jest wprowadzenie rozróżnienia między PTSD a złożonym PTSD (cPTSD), które uwzględnia zaburzenia w relacjach, tożsamości i regulacji emocji charakterystyczne dla długotrwałej traumy. Zaburzenia adaptacyjne otrzymały wyraźniejsze kryteria czasowe i objawowe, co ułatwia ich odróżnienie od zaburzeń lękowych i depresyjnych. 

W przypadku zaburzeń osobowości ICD-11 odchodzi od kategorii typów osobowości na rzecz wymiarowego modelu oceniającego nasilenie zaburzenia oraz dominujące cechy osobowości. 

Podsumowanie kluczowych informacji 

Perspektywy i wyzwania – ICD-11 po polsku 

Implementacja ICD-11 w Polsce to proces wieloetapowy, wymagający zarówno zmian systemowych, jak i przygotowania kadry specjalistów do pracy w nowym paradygmacie diagnostycznym. Dla psychologów i psychoterapeutów oznacza to konieczność pogłębienia wiedzy nie tylko o nowych kodach i kategoriach, lecz także o filozofii stojącej za zmianami – podejściu bardziej holistycznym, wymiarowym i wrażliwym kulturowo. 

Warto podkreślić, że mimo braku ustalonej daty oficjalnego wdrożenia, już teraz specjaliści mogą i powinni zapoznawać się z nową klasyfikacją. Dostępność ICD-11 po polsku w wersji przedostatecznej umożliwia stopniowe przygotowywanie się do zmian, co jest szczególnie istotne w kontekście złożoności nowego systemu. ICD-11 jest znacznie bardziej rozbudowana i skomplikowana niż ICD-10, dlatego proces adaptacji wymaga czasu i systematycznego kształcenia. 

Zobacz także: PTSD i złożony zespół stresu pourazowego w nowej klasyfikacji ICD-11 

Przygotuj się do zmian z profesjonalnym wsparciem! 

Implementacja ICD-11 to wyzwanie, ale także szansa na podniesienie jakości pracy diagnostycznej i terapeutycznej. Jeśli chcesz być przygotowany/a na nadchodzące zmiany i swobodnie poruszać się po nowej klasyfikacji, zapraszamy na kurs „ICD-11 w pracy psychologa i psychoterapeuty – praktyczna diagnoza psychologiczna krok po kroku”. 

W ramach kursu m.in.: 

• nauczysz się stosować w praktyce nową klasyfikację ICD-11, 

• zyskasz konkretne narzędzia do pracy z klientami, w tym karty pracy i case studies, 

• zrozumiesz zmiany w diagnostyce zaburzeń lękowych, obsesyjno-kompulsyjnych, dysocjacyjnych, nastroju oraz związanych ze stresem, 

• otrzymasz certyfikat potwierdzający zdobyte kompetencje. 

Więcej informacji TUTAJ! 

Bibliografia: 

1. Ministerstwo Zdrowia. (2024). Pytania i odpowiedzi dotyczące ICD-11. https://www.gov.pl/web/zdrowie/pytania-i-odpowiedzi-icd-11 

1. World Health Organization. (2024). ICD-11 Implementation or Transition Guide. https://icd.who.int/en/docs/ICD-11%20Implementation%20or%20Transition%20Guide_v105.pdf  

1. World Health Organization. (2024). ICD-11 Implementation - Frequently Asked Questions. https://www.who.int/standards/classifications/frequently-asked-questions/icd-11-implementation 

1. Centrum e-Zdrowia. (2024). Projekt ICD-11. https://cez.gov.pl/pl/page/projekt-icd-11 

1. Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób ICD-11. (2023). Czasopismo Psychologiczne, 42(1). https://bc.umcs.pl/Content/46205/czas7749_42_1_2023_7.pdf