Jak prowadzić terapię pacjenta w leczeniu psychiatrycznym?

Psychoterapeuta nie zajmuje się doborem farmakoterapii, ale pracując z pacjentem leczonym psychiatrycznie, powinien rozumieć podstawowe zasady jej działania. Ten moduł wprowadza w najważniejsze zagadnienia psychofarmakologii i pokazuje, jak wiedza o lekach może wspierać trafniejsze rozumienie pacjenta oraz skuteczniejsze prowadzenie procesu terapeutycznego.

Podczas modułu dowiesz się:

• Jakie są główne grupy leków stosowanych w psychiatrii i jakie miejsce zajmują w leczeniu poszczególnych zaburzeń – czym różnią się leki przeciwdepresyjne, przeciwlękowe, normotymiczne i przeciwpsychotyczne oraz jakie znaczenie ich działanie może mieć dla pracy psychoterapeuty?
• Jak przebiega leczenie farmakologiczne i dlaczego poprawa nie zawsze pojawia się natychmiast – jak rozumieć czas działania leków, proces stabilizacji objawów oraz różnicę między zmniejszeniem nasilenia objawów a pełnym powrotem pacjenta do funkcjonowania?
• Jak farmakoterapia może wpływać na funkcjonowanie pacjenta i przebieg psychoterapii – jakie działania niepożądane pacjenci najczęściej zgłaszają (m.in. senność, spowolnienie psychoruchowe, trudności z koncentracją, obniżenie motywacji, spłycenie emocjonalne czy zaburzenia seksualne) oraz jak mogą one wpływać na zaangażowanie w terapię?
• Jak odróżniać objawy zaburzenia od możliwych konsekwencji leczenia – jak rozumieć zgłaszane przez pacjenta trudności i kiedy warto zachęcić go do omówienia ich z psychiatrą?
• Jak rozmawiać o farmakoterapii w gabinecie psychoterapeuty – jakie informacje dotyczące leczenia są istotne dla procesu terapeutycznego, jak odpowiadać na pytania pacjentów oraz jak prowadzić psychoedukację bez wykraczania poza własne kompetencje?
• Jak pracować z mitami, obawami i przekonaniami pacjentów dotyczącymi leków psychiatrycznych – m.in. lękiem przed uzależnieniem, zmianą osobowości, utratą kontroli czy przekonaniem, że rozpoczęcie farmakoterapii oznacza „porażkę” lub rezygnację z pracy nad sobą?

Moduł pokazuje, jak depresja i choroba afektywna dwubiegunowa wpływają na możliwości korzystania z psychoterapii oraz jak leczenie farmakologiczne może zmieniać funkcjonowanie emocjonalne, poznawcze i behawioralne pacjenta.

Podczas modułu dowiesz się:

• Jak depresja i choroba afektywna dwubiegunowa wpływają na proces psychoterapii – w jaki sposób obniżony nastrój, anhedonia, spowolnienie psychoruchowe, zmiany poziomu energii, wahania nastroju i trudności poznawcze mogą wpływać na zaangażowanie pacjenta, relację terapeutyczną i jego zdolność do korzystania z terapii?
• Jaką rolę pełni farmakoterapia w leczeniu zaburzeń afektywnych – jakie są jej cele w depresji i CHAD, kiedy może stać się ważnym elementem procesu zdrowienia oraz dlaczego rozpoczęcie leczenia farmakologicznego nie oznacza rezygnacji z psychoterapii?
• Jak leczenie farmakologiczne może wpływać na funkcjonowanie pacjenta – w jaki sposób leki mogą oddziaływać na uwagę, pamięć, tempo przetwarzania informacji, poziom energii, motywację, emocjonalność i codzienne funkcjonowanie oraz jak uwzględniać te zmiany w pracy terapeutycznej?
• Jak odróżniać objawy zaburzenia od możliwych działań niepożądanych farmakoterapii – jak rozumieć zgłaszane przez pacjenta zmęczenie, spowolnienie, problemy z koncentracją czy zmiany emocjonalne oraz kiedy warto zachęcić go do konsultacji psychiatrycznej?
• Jak dostosowywać cele i sposób prowadzenia psychoterapii do aktualnego stanu pacjenta – kiedy koncentrować się przede wszystkim na stabilizacji, psychoedukacji i aktywizacji, a kiedy możliwa jest pogłębiona praca nad doświadczeniami, relacjami czy schematami?
• Jak rozpoznawać sygnały ostrzegawcze nawrotu i różnicować zmiany nastroju – na co zwracać uwagę w przypadku depresji i CHAD, jak rozmawiać z pacjentem o pierwszych sygnałach pogorszenia oraz kiedy sytuacja wymaga dodatkowego wsparcia psychiatrycznego?
• Jak wspierać pacjenta w długoterminowej współpracy i akceptacji leczenia – jak rozmawiać o obawach dotyczących leków, poczuciu „utraty siebie”, oczekiwaniach wobec farmakoterapii oraz znaczeniu współpracy między psychoterapeutą a psychiatrą?

CASE STUDY

Pacjent mówi:

• „Leki działają, ale nadal nic mnie nie cieszy.”
• „Nie wiem, czy to depresja, czy skutki uboczne leków.”
• „Psychoterapia nie ma sensu, skoro biorę leki.”
•  „Nie wiem, czy to nawrót choroby, czy po prostu jestem zmęczony/a.”

Psychoterapeuta uczy się:

• Jak odróżniać objawy depresji i CHAD od możliwego wpływu farmakoterapii?
• Jak dostosowywać sposób pracy do aktualnego stanu klinicznego pacjenta?
• Jak rozpoznawać sygnały ostrzegawcze nawrotu?
• Jak rozmawiać o oczekiwaniach i obawach związanych z farmakoterapią?

Moduł koncentruje się na zależnościach pomiędzy leczeniem farmakologicznym a psychoterapią zaburzeń lękowych. Szczególny nacisk zostanie położony na prowadzenie terapii poznawczo-behawioralnej oraz pracę z ekspozycją u pacjentów stosujących farmakoterapię.

Podczas modułu dowiesz się:

• Jak zaburzenia lękowe wpływają na proces psychoterapii – w jaki sposób unikanie, nadmierna koncentracja na zagrożeniu, potrzeba kontroli i strategie zabezpieczające mogą utrudniać pracę terapeutyczną oraz utrwalanie nowych sposobów reagowania?
• Jaką rolę pełni farmakoterapia w leczeniu zaburzeń lękowych – kiedy leki mogą wspierać proces psychoterapii, jakie są cele ich stosowania oraz dlaczego zmniejszenie objawów lęku nie zawsze oznacza rozwiązanie mechanizmów podtrzymujących zaburzenie?
• Jak leczenie farmakologiczne wpływa na proces uczenia się nowych strategii radzenia sobie z lękiem – w jaki sposób zmniejszenie napięcia i pobudzenia może ułatwiać pracę terapeutyczną, ale także jakie wyzwania może stworzyć dla procesu zmiany?
• Jak prowadzić psychoterapię pacjenta korzystającego z farmakoterapii – jak planować ekspozycję, pracę poznawczą i rozwijanie nowych sposobów reagowania na lęk, uwzględniając aktualny stan pacjenta?
• Jak rozmawiać z pacjentem o rozpoczęciu, kontynuowaniu lub zakończeniu farmakoterapii – jak wspierać pacjenta w podejmowaniu świadomych decyzji, odpowiadać na obawy dotyczące leków i prowadzić psychoedukację bez wykraczania poza kompetencje psychoterapeuty?
• Jak odróżniać chwilową ulgę w objawach od rzeczywistej zmiany terapeutycznej – oraz kiedy trudności pacjenta mogą wskazywać na potrzebę ponownej konsultacji psychiatrycznej lub modyfikacji procesu leczenia.

CASE STUDY

Pacjent mówi:

• „Boję się zacząć brać leki.”
• „Od kiedy biorę leki, już się nie boję, więc chyba nie potrzebuję terapii.”
• „Nie chcę odstawić leków, bo lęk wróci.”

Psychoterapeuta uczy się:

• Jak wzmacniać motywację do psychoterapii mimo poprawy objawów?
• Jak rozmawiać o roli farmakoterapii bez jej idealizowania ani deprecjonowania?
• Jak przygotować pacjenta do budowania trwałych umiejętności radzenia sobie z lękiem?