Czym jestAuDHD?
AuDHDto nieoficjalny, ale coraz powszechniej używany termin opisujący współwystępowanie ADHD (zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi) i autyzmu u tej samej osoby.Nazwa powstała z połączenia angielskich skrótów:AutismiADHD.
AuDHDznaczenie wykracza poza prostą sumę dwóch diagnoz. To nie jest sytuacja, w której ktoś „ma ADHD plus ma autyzm". To raczej unikalna konfiguracja neurologiczna, w której cechy obu stanów nakładają się, wzmacniają, a czasem nawet maskują nawzajem, tworząc zupełnie odrębny profil funkcjonowania.
Jeszcze do niedawna oficjalne kryteria diagnostyczne (w tym DSM-IV) wykluczały możliwość jednoczesnego rozpoznania ADHD i autyzmu. Dopiero DSM-5, opublikowany w 2013 roku, pozwolił na współwystępowanie obu diagnoz. Badania pokazują, że ADHD i autyzm jednocześnie może dotyczyć nawet 50-70% osób ze spektrum autyzmu, choć dokładne dane różnią się w zależności od metodologii badań.
ADHD a autyzm – najważniejsze różnice
Żeby zrozumieć, czym jestAuDHD, warto najpierw rozróżnić, czym różnią się ADHD i autyzm jako osobne stany.
ADHD charakteryzuje się przede wszystkim:
- trudnościami z utrzymaniem uwagi, szczególnie przy zadaniach monotonnych lub mało stymulujących,
- impulsywnością – działaniem bez zastanowienia, przerywaniem innym, podejmowaniem pochopnych decyzji,
- nadpobudliwością ruchową lub wewnętrznym niepokojem,
- problemami z organizacją czasu i zarządzaniem zadaniami,
- szukaniem nowości i silnych bodźców.
Autyzm (ASD – spektrum autyzmu) wiąże się z:
- odmiennościami w komunikacji społecznej – trudnościami w odczytywaniu sygnałów niewerbalnych, rozumieniu kontekstu społecznego,
- potrzebą przewidywalności i rutyny,
- intensywnymi, wąskimi zainteresowaniami,
- wrażliwością sensoryczną – nadwrażliwością lubniedowrażliwościąna bodźce (dźwięki, światło, dotyk, zapachy),
- sztywnością myślenia i potrzebą stałości.
Na pierwszy rzut oka te dwa profile mogą wydawać się sprzeczne. ADHD kojarzy się z chaosem, autyzm – z potrzebą porządku. ADHD z szukaniem stymulacji, autyzm – z unikaniem nadmiaru bodźców. I właśnie dlatego ich połączenie bywa tak mylące – zarówno dla osób, które je przeżywają, jak i dla specjalistów.
Jak wygląda ich połączenie (AuDHD)?
Kiedy ADHD i autyzm współwystępują, nie znoszą się nawzajem – raczej tworzą nową, złożoną mozaikę. Osoba zAuDHDmoże jednocześnie:
- Potrzebować rutyny, ale nie być w stanie jej utrzymać.Rutyna daje poczucie bezpieczeństwa, ale impulsywność i trudności z organizacją sprawiają, że ciągle coś ją burzy. To frustrujące – wiesz, że potrzebujesz struktury, ale nie możesz jej stworzyć ani utrzymać.
- Mieć intensywne zainteresowania, ale szybko się nudzić.Autystyczna potrzeba głębokiego zanurzenia się w temat zderza się z ADHD-owym poszukiwaniem nowości. Efekt? Osoba może przez tydzień być całkowicie pochłonięta jednym tematem, a potem nagle go porzucić, bo przestał dawać wystarczającą stymulację.
- Być nadwrażliwą na bodźce i jednocześnie ich szukać.Hałas w kawiarni może być przytłaczający, ale cisza w domu – nie do zniesienia. Potrzeba stymulacji (ADHD) walczy z przeciążeniem sensorycznym (autyzm).
- Mieć trudności społeczne z różnych powodów.Autyzm utrudnia odczytywanie sygnałów społecznych, ADHD sprawia, że osoba przerywa, mówi za dużo lub za mało, zapomina o umówionych spotkaniach. Razem tworzą podwójną barierę w relacjach.
- Doświadczać wewnętrznego chaosu i sztywności jednocześnie.Myślisąnieuporządkowane(ADHD), ale jednocześnie trudno jest zmienić sposób myślenia o czymś, co już się ustaliło (autyzm).
Dla osoby z AuDHD życie może przypominać jazdę samochodem, w którym jednocześnie wciskasz gaz i hamulec. To wyczerpujące, dezorientujące i często prowadzi do poczucia, że „coś jest nie tak", ale nikt – włącznie z profesjonalistami – nie potrafi tego nazwać.
Najczęstsze objawyAuDHD
ObawyAuDHDsą bardzo zróżnicowane, bo każda osoba ma inny balans cech autystycznych i ADHD-owych.Niemniej, istnieją pewne wzorce, które pojawiają się częściej:
Zmienność energii i zaangażowania
Osoba może przez kilka dni byćhiperfokusowanana projekcie (co wygląda jak autystyczne specjalne zainteresowanie), a potem nagle stracić całą motywację i nie móc się do niczego zabrać. To nie jest lenistwo – to neurologiczna huśtawka między dwoma trybami funkcjonowania.
Maskowanie, które wyczerpuje
Wiele osób zAuDHDuczy się ukrywać swoje trudności – zarówno autystyczne (np. udawanie, że rozumie żarty), jak i ADHD-owe (np. nadrabianie zapominalstwa nadmierną kontrolą). Maskowanie to zjawisko, w którym osoba świadomie lub nieświadomie dostosowuje swoje zachowanie do norm społecznych. W przypadkuAuDHDjest ono podwójnie intensywne i prowadzi do wypalenia.
Problemy z regulacją emocji
Zarówno ADHD, jak i autyzm wiążą się z trudnościami w regulacji emocjonalnej, ale z różnych powodów. WAuDHDte trudności się kumulują – osoba może być bardzo wrażliwa emocjonalnie, szybko się denerwować, mieć trudności z „wróceniem do równowagi" po stresie.
Specyficzny profil sensoryczny
Nadwrażliwość na niektóre bodźce (np. światło, dźwięki, tekstury) przy jednoczesnym poszukiwaniu innych (np. intensywna muzyka, ruch, mocne smaki). To może wyglądać sprzecznie, ale wAuDHDjest normą.
Trudności z rozpoczynaniem i kończeniem zadań
Autyzm może sprawiać, że trudno jest przejść z jednej aktywności do drugiej (sztywność), a ADHD – że trudno w ogóle zacząć lub dokończyć cokolwiek (prokrastynacja, rozproszenie). Razem tworzą paraliż decyzyjny.
Relacje społeczne – chęć i bariera jednocześnie
Wiele osób zAuDHDpragnie bliskich relacji, ale jednocześnie czuje się w nich zagubiona. ADHD może sprawiać, że zapominają o kontakcie, a autyzm – że nie wiedzą, jak go utrzymać.
Dowiedz się również, jak wygląda życie z AuDHD i jak rozpoznać AUDHD.
DlaczegoAuDHDjest trudne do rozpoznania?
AuDHDwymyka się standardowym narzędziom diagnostycznym z kilku powodów:
- Maskowanie wzajemne objawów
Niektóre cechy ADHD mogą „ukrywać" autyzm i odwrotnie. Na przykład: osoba z autyzmem może wydawać się bardziej elastyczna niż typowo autystyczna, bo ADHD dodaje impulsywności. Z kolei osoba z ADHD może wydawać się bardziej zorganizowana, bo autystyczna potrzeba rutyny częściowo to kompensuje. - Brak jasnych kryteriów dla AuDHD
Oficjalnie nie istnieje diagnoza „AuDHD". Specjalista musi rozpoznać dwa osobne stany, co wymaga czasu, doświadczenia i świadomości, że mogą one współwystępować. Niestety, wiele osób – szczególnie kobiet i osób, które nauczyły się dobrze maskować – umyka diagnozie przez lata. - Stereotypy diagnostyczne
Autyzm często kojarzony jest z brakiem zainteresowania ludźmi, a ADHD – z nadmierną towarzyskością. Osoba zAuDHDmoże nie pasować do żadnego z tych obrazów, co prowadzi do błędnych wniosków (np. „nie może mieć autyzmu, bo jest gadatliwa"). - Różne nasilenie w różnych kontekstach
Objawy mogą się zmieniać w zależności od poziomu stresu, zmęczenia, otoczenia. W jednym środowisku osoba może wyglądać „bardzo ADHD", w innym – „bardzo autystycznie". To utrudnia spójną ocenę. - Późne rozpoznanie u dorosłych
Wiele osób dowiaduje się oAuDHDdopiero w dorosłości, często po latach terapii na depresję, lęk czy zaburzenia osobowości. Dopiero wtedy puzzle zaczynają do siebie pasować.
Zrozumienie, co to jestAuDHD, to pierwszy krok do lepszego wsparciaosób, które funkcjonują w tej unikalnej konfiguracji neurologicznej. Jako specjaliści możemy pomóc, zaczynając od tego, by nie zakładać, że ktoś „nie może mieć obu"i pozostając otwarci na złożoność ludzkiego doświadczenia.
Jeśli chcesz zgłębić tematAuDHDi poznać skuteczne metody pracy z dziećmi i młodzieżą z podwójną diagnozą, zapraszamy do zapoznania się z kursem „AuDHDu dzieci i młodzieży – Zintegrowana terapia w przypadku podwójnej diagnozy”. Kurs pomoże Ci lepiej zrozumieć wyzwania związane z tymi zaburzeniami oraz wypracować skuteczne podejście terapeutyczne. Zdobądź praktyczne umiejętności i narzędzia, które wspierają specjalistów w pracy z dziećmi i młodzieżą zAuDHD.
